Arap Birliği'nde dışişleri bakanları seviyesinde düzenlenen toplantısında tek aday olan Ahmed Ebu Gayt, Arap ülkeleri dışişleri bakanlarının onayı ile Arap Birliği'nin 8. Genel Sekreteri oldu.

Toplantı öncesinde Ahmet Ebu Gayt konusunda çekinceli olan Katar, daha sonra Mısır’ın adayına onay verdi.

Arap Birliği Genel Sekreterliğinde "Mısırlı" ağırlığı

Arap Birliğinin 71 yıllık tarihinde 8 genel sekreterden 7'sinin Mısırlı olması farklı yorumlara neden oluyor.

1945'te kurulan Arap Birliği'nde, 1979'da merkezin Tunus'a taşındığı dönem dışında Mısırlı isimlerin genel sekreterlik koltuğunu koruması, kimilerince "Mısır'ın Arap ülkeleri üzerindeki siyasi ağırlığı" olarak yorumlanırken bazı uzmanlar ise durumu sadece "Birliğin merkezinin Kahire'de bulunmasından kaynaklanan bir protokolden ibaret" olduğunu belirtiyor.

AA muhabirine konuşan uzmanlar, Mısır'ın aday gösterdiği Ahmed Ebu Gayt'ın dün akşam gerçekleştirilen toplantıda Arap Birliğinin yeni genel sekreteri seçilmesi üzerine bu görevdeki Mısırlı ağırlığı hakkında değerlendirmelerde bulundu.

Arap Birliği Genel Sekreterliği için Mısırlı eski adaylardan Mustafa el-Fıki, ülkesinin genel sekreterlik görevini korumasının "bölgedeki merkez ve eksen ülke olmasından kaynaklandığını" ileri sürdü. Fıki ayrıca, Mısır'ın kalabalık nüfusu ile de bölgede en etkin ülke olduğunu savundu.

Arap Siyasi ve Stratejik Araştırmalar Merkezi Başkanı ve siyaset uzmanı Muhtar Gabaşi de bu durumun "Mısır'ın nüfus bakımından en kalabalık ülke olması ve Arap Birliği merkezinin Kahire'de bulunması" ile bağlantılı olduğunu söyledi.

Gabaşi, "Mısır en güçlü Arap ordusuna sahip. Aynı zamanda Arap Birliği Mısır'da kuruldu ve Tunus'a taşınan yıllar istisna, bugüne kadar merkezi hep burada bulunuyor" dedi.

Gabaşi, Ebu Gayt'ın Birliği geliştirme ve yeni bir birlik tanımı ortaya koyabilme yeteneğine göre Mısır'ın, Arap Birliğindeki siyasi ağırlığının gelecek dönemde tespit edileceğini kaydetti.

Buna karşılık Kahire Üniversitesi Siyasal Bilimler Profesörü Hasan Nafia ise Mısır'ın genel sekreterlik koltuğunu korumasını siyasi ağırlık ile ilişkilendirmenin doğru olmadığını, durumun yalnızca merkezin Kahire'de bulunmasından kaynaklanan bir protokolden ibaret olduğunu ifade etti.
Bu görev için Mısır'ın dışında başka ülkeden aday çıkmadığına işaret eden Nafia, "Seçildi çünkü bir alternatifi de yoktu" dedi.

Birliğin merkezinin Tunus'a taşındığı 1979 yılında Tunuslu Şadli el-Kalibi'nin söz konusu göreve seçildiğini hatırlatan Nafia, "Eğer merkez başka bir ülkeye taşınırsa genel sekreter de büyük ihtimalle bu ülkeden seçilecek. Yani durumun siyasi ağırlıkla bir ilgisi yok" diye konuştu.

Nafia, bu koltuğun, Arap ülkeleri düzeyinde etkili olmadığını, "Genel sekreter icraattan çok sadece protokol görevini yürütür" görüşünü dile getirdi.

Arap Birliğinin dün akşam yapılan toplantısında, Mısır'ın aday gösterdiği Ahmed Ebu Gayt, Birliğin yeni genel sekreteri seçilmişti.

Ahmed Ebu Gayt kimdir?

Mısırlı diplomat Ahmed Ebu Gayt (73) Mübarek döneminin son Dışişleri Bakanı olarak görev yapmasının ardından uzak kaldığı diplomasi görevine Arap Birliği Genel Sekreterliğine seçilerek geri döndü.

Mısır Dışişleri Bakanlığı görevini 2004–2011 yılları arasında yürüten Ebu Gayt, 25 Ocak Devrimi’nin ardından siyaset sahnesinden uzak kalmayı tercih etmişti.

1964 yılında Ticaret Fakültesini bitirdikten iki yıl sonra Dışişleri Bakanlığında göreve başlayan Ebu Gayt, çeşitli Mısır elçiliklerinde çalışmasının ardından 1987 yılında Birleşmiş Milletler (BM) Nezdinde Mısır Daimi Temsilci Yardımcısı, 1999 yılında da Mısır Daimi Temsilcisi oldu.

Gayt, 7 yıllık görevi boyunca Arap İsrail ilişkileri, İran, Hamas, Hizbullah ve Arap Baharı süreci konularındaki duruşu ile ön plana çıktı.

Hamas düşmanı çıktı

Şubat 2008'de İsrail'in Gazze'ye uyguladığı ağır ambargo döneminde yaptığı bir konuşmada Gayt, Hamas üyelerinin Mısır sınırına düzenlediği baskınla ilgili olarak, Mısır sınırına eylem düzenleyenler için "ayaklarını keseriz" demişti.

Gayt'ın Hamas'ın İsrail'e attığı füzeleri "İsrail'in kumlarında kaybolan komik ve karikatürlük bir senaryo. Bu ancak İsrail'e Filistinlileri vurması için fırsat vermektir" diye nitelemesinden sonra Hamas, İsrail'in Gazze'ye düzenlediği saldırılara karşılık Telaviv'i vurmuştu.

Yeni genel sekreter, ayrıca İran ve Hizbullah'a yönelik eleştirilerinin yanı sıra Tunus ve Mısır devrimlerine karşı negatif tutumuyla da biliniyor.

Selefi Nebil el-Arabi gibi Gayt da göreve gelmesiyle Suriye,Yemen, Libya, Irak, Lübnan, Mısır ve barış arayışındaki Filistin'deki kriz yarışında ağır bir yükümlülük üstlenecek.

Diplomatik görev bürokrasisine yakın olan Gayt, İsrail ile eski ilişkileri güçlü bir aday olarak, dondurulmuş Filistin barış dosyasında Fransa'nın barış konferansı teklifiyle eşzamanlı olarak yeni ilişkileri tekrar başlatabilir.

Arap Birliği Genel Sekreterliği görevini, 25 Ocak devriminin ardından askeri konsey döneminde Mısır dışişleri bakanı olan ve ardından bu göreve getirilen Nebil el-Arabi yürütüyor. Arabi, sadece bir dönem genel sekreterlik görevinde bulundu. Mısır yönetiminin ikinci dönem için aday göstermediği Arabi'nin görev süresi gelecek temmuz ayında doluyor. Arabi’den önce Amr Musa iki dönem aynı görevde bulunmuştu.

Arap Birliği'nin 71 yıllık tarihi

Arap Birliği'nin 71 yıllık tarihinde yeni bir dönem başladı. Mısır'ın aday gösterdiği Ahmed Ebu Gayt, dün akşam yapılan toplantıda Birliğin yeni Genel Sekreteri seçildi.

Mısırlı Ebu Gayt, Hüsnü Mübarek döneminin son Dışişleri Bakanıydı. "Filistinlileri, Mısır sınırlarını ihlal etmeleri halinde ayaklarını kırmakla" tehdit etmesiyle hatırlanan Ebu Gayt, Arap Birliği'nin 8. Genel Sekreteri oldu.

Arap ülkeleri arasında ekonomik, kültürel, siyasi ve sosyal ilişkileri düzenlemek amacıyla 1945'te kurulan Arap Birliği yıllar içinde yeterince etkin olmamakla eleştiriliyor. Gözlemciler, 22 ülkenin üye olduğu Birliğin çok sayıdaki kararının kağıt üstünde kaldığını belirtiyor.

1945'te kuruldu

Arap ülkeleri arasında bir çatı örgüt kurma fikri 2. Dünya Savaşı'nın devam ettiği yıllara denk geliyor. Dönemin Mısır Başbakanı Mustafa en-Nahhas, Arap Birliği projesi kapsamında 1942 yılı başında Arap Liderleri Kongresi'nin düzenleneceğini açıkladı. Kahire yönetimi, aynı yılın ağustos ayında da Arap ülkelerinden oluşan bir örgütün oluşturulması amacıyla Irak, Ürdün, Suudi Arabistan, Suriye, Lübnan ve Yemen'den birer temsilci göndermelerini talep etti. 

Mısır, Ürdün, Suriye, Irak ve Lübnan hükümetleri, birkaç yıl süren istişare görüşmelerinin ardından 25 Eylül 1944'te İskenderiye Protokolü'nü imzaladı. Daha sonra Suudi Arabistan ve Yemen'in de katıldığı protokol, Arap Birliği örgütünün temelini oluşturdu. Protokole göre kurulan siyasi komite, yürüttüğü çalışmaların ardından 3 Mart 1945'te 20 temel ve 3 ek maddeden oluşan "Arap Birliği Misakı (Anlaşması)" metnini oluşturdu. Söz konusu anlaşmanın 22 Mart 1945'te Irak, Mısır, Ürdün, Suriye ve Lübnan tarafından imzalanmasıyla Arap Birliği kuruldu. Anlaşmayı, daha sonra Suudi Arabistan ve Yemen de imzaladı.

Birliğe, daha sonra bağımsızlıklarını kazanan Libya (1953), Su­dan (1956), Fas ve Tunus (1958), Kuveyt (1961), Cezayir (1962), Güney Yemen (1967), Bahreyn, Umman, Katar, Birleşik Arap Emir­likleri (1971), Moritanya (1973), Somali (1974), Filistin Kurtuluş Örgütü (1976) ve Cibuti (1977) de katıldı. Arap Birliği'nin şu an 22 üyesi bulunuyor.

Birlik yapısı ve yönetimi

Arap Birliği, 1945 yılında imzalanan anlaşmaya göre Konsey, Daimi Komiteler ve Genel Sekreterlik şeklinde üçlü yapıdan oluşuyor.

Konsey 

Örgütün en üst yönetim organı Konsey. Genellikle dışişleri bakanları düzeyinde toplanan Konsey'de her üyenin bir oyu var ve kararların bağlayıcılığı sadece oy veren ülkelerle ilgili. 

Konseyin görevleri ise üye ülkeler arasındaki anlaşmaları uygulama, üye ülkelere yönelik tehditlere karşı gerekli önlemleri alma, üye ülkeler arasında olabilecek krizleri barışçıl yollarla çözüme kavuşturma olarak sıralanıyor.

Daimi Komiteler

Birlik anlaşmasının 4. maddesine göre örgüte bağlı altı komite bulunuyordu: Ekonomik Komite, Ulaşım Komitesi, Daimi Hukuk Komitesi, Kültür Komitesi, Sosyal İşler Komitesi ve Sağlık İşler Komitesi.

Komitelerin çalışmaları, Konsey tarafından düzenlenip kontrol ediliyor. Tekrar seçilme hakkına sahip olan komite başkanları, Konsey tarafından iki yıllığına seçiliyor.

Genel Sekreterlik

Birlik anlaşmasının 12. maddesine göre Genel Sekreterliği oluşturan kurumları şunlar: Genel Sekreter, Genel Sekreter Yardımcıları ve Genel Sekreterliğe bağlı görevli ve birimler.

Arap Birliği Genel Sekreteri, Konsey tarafından üçte iki oy çoğunluğuyla 5 yıllığına seçiliyor. Genel Sekreter daha sonra yardımcılarını ve sekreterliğe bağlı görevlileri Konseyin onayı ile atama hakkına sahip.

Genel Sekreterliğin merkezi Mısır'ın başkenti Kahire'de bulunuyor.

Mısır'ın Arap Birliği üzerindeki ağırlığı

Arap Birliği'nde Mısır'ın ağırlığı, genel sekreterlerin seçiminde de görülüyor. Birlikte kuruluşundan bu yana görev yapan 8 genel sekreterden 7'si Mısırlı, sadece 1'i Tunuslu.

1 - 1945-1952 Abdurrahman Azzam

2- 1952-1972 Muhammed Abdulhalik Hassüna

3- 1972-1979 Mahmud Riyad

4- 1979-1990 Şadli el-Kalibi (Tunuslu) 

5- 1990-2001 Ahmed İsmet Abdulmecid

6- 2001-2011 Amr Musa

7- 2011-2016 Nebil el-Arabi

8- 2016- ... Ahmed Ebu Gayt (yeni seçildi)

Arap Birliği'nin etkinliği

Arap Birliği, Arap dünyasının zor günler geçirdiği 71 yıl içinde yeterince etkin olmamakla eleştiriliyor. Gözlemciler, Birliğin tarihi boyunca olağan ve olağanüstü toplantılarında aldığı çok sayıdaki kararın kağıt üstünde kaldığını belirtiyor. Arap Ortak Pazarı’nın 1962’de kararlaştırılmasına rağmen hala hayata geçmemesi de bu örneklerden biri olarak gösteriliyor. (Ajanslar)


Mısır Dışişleri Bakanı Ahmed Ebu Gayt (solda), İsrail Dışişleri Bakanı Tzipi Livni (ortada), Ürdün Dışişleri Bakanı Abdulillah Hatip (sağda) Temmuz 2007