William O. Beeman, Tahran Times'a verdiği demeçte,” İran'ın İsrail'e yönelik nükleer başlıklı silah kullanma iddiası bir fanteziden ibaret olduğunu söyledi.

İran’ın JCPOA’ya dönülmesi için ileri sürülen dayatmaları asla kabul etmeyeceğini söyleyen Minnesota Devlet Üniversitesi'nden Prof. O.Beeman, kendisine yöneltilen soruları cevapladı.

S: Bazı Arap rejimleri ve İsrail, bölgenin böyle bir anlaşmayı yeniden yürürlüğe koyulmasına ihtiyaç olmadığını iddia ediyor. Ancak mevcut durumlar tam tersini söylüyor. Siz JCPOA'yı nasıl değerlendiriyorsunuz? önemi nedir?

C: Burada küçük bir maskaralık var. İsrail'in itiraz ettiği şey JCPOA'nın restorasyonu değil. İsrail bile, Jcpoa'nın hiçbir zaman gerekli olmadığını biliyor, çünkü İran'ın 1970 yılına dayanan Nükleer Silahların Yayılmasını Önleme Antlaşması (NPT) yoluyla nükleer silah geliştirmesi zaten yasaklandı. İran'ın 2003'te NPT'yi ihlal ettiği yönündeki yanlış iddialar ve JCPOA'ya olan ihtiyacı yaratan İran'a uygulanan yaptırımlardı. İran'ın nükleer silah programı yok ve İran NPT'ya imzası olduğu sürece bir tane geliştirmeyecek.

Hayır, İsrail ve Arap devletlerinin endişe duyduğu şey, ABD ile İran arasındaki ilişkilerin normalleşmesidir. İran, bölgedeki en güçlü ülkedir. İran ABD'den uzaklaştığı ve yaptırımlarla ekonomik olarak zayıfladığı sürece, bu diğer Devletler kendi güçlerinin ve nüfuzlarının desteklendiğine inanıyorlar. ABD-İran ilişkilerinde herhangi bir iyileşme istemiyorlar ve İran'ın ekonomik olarak güçlenmesini istemiyorlar ve bu yüzden JCPOA’ya karşı çıkıyorlar.

S: Robert Malley gibi Biden'e yakın bazı danışmanlar, İran'ın füzelerini tartışmanın nükleer anlaşmazlık konusunda bir anlayışa ulaşmasına yardımcı olmayacağına inanıyor. ABD'nin jcpoa'ya ön koşul olmadan döneceğini düşünüyor musunuz?

C: Robert Malley, İran'la uzun süredir ilişkileri olan çok deneyimli bir dış ilişkiler uzmanıdır. Ailesi Mısırlı-Suriyeli ve bölgeyi çok iyi biliyor. Malley haklı. Amerika Birleşik Devletleri'nin JCPOA'ya geri dönmesi için ön koşulların uygulanması, bu süreci karıştıracak ve belki de tamamen hayal kırıklığına uğratacaktır.

İran'ın olası bir savaşta İsrail'e yönelik nükleer başlıklı silahları kullanacak iddiası bir fanteziden ibarettir. İran'ın geleneksel silahları tamamen yasaldır. Bu mümkün olan en zor senaryo, ancak ABD'deki Netanyahu ve Cumhuriyetçi Şahinler, ülkelerinin düşük bilgi sahibi vatandaşlarını İran'ın bir ay, iki ay, altı ay gibi bir süre içinde bomba üretmek ve İsrail'e saldırmaktan bahsettiler. 1990'dan beri bunu söylüyorlar, bu yüzden şimdiye kadar insanlar bunun tamamen saçma bir suçlama olduğunu anlayacaklarını düşünecekler.

İranlı liderler, JCPOA'ya geri dönmek için geleneksel savunmayı sınırlamayı asla kabul etmeyecekler. Ancak İran'ın bir tür önkoşul olarak yapmaya istekli olabileceği şey, uranyum zenginleştirmesini sınırlamaktır. Tabii ki, İran'ın herhangi bir işlevsel amaç için değil, JCPOA'ya geri dönüşü tartışmanın zamanı geldiğinde tam olarak bu pazarlık kozuna sahip olduğuna inanıyorum.

Ancak bu bir pazarlık konusu olacak. Ve bu, hem ABD'nin hem de İran'ın bu müzakerelerde etkisini kaybetmeyi göze alamayacağı bir durum. Bu Biden için kişisel değil. Çok fazla karşı çıkarsa, ya da çok kolay pes ederse, hemen Cumhuriyetçiler tarafından saldırıya uğrayacak ve Trump'a oy veren Amerikan halkının önemli bir kısmı Cumhuriyetçi tarafın propagandalarına, iddialarına inanacak. Ayrıca İran'da da bu baharda bir seçim var ve ABD ile başa çıkma başarısı da bu seçimde önemli olacak.

S: Trump'ın "Maksimum Baskı" politikası ne anlama geliyor? 
Trump İran'da rejimi değiştirmek için kararlı olduğunu gösterdi, ancak bunu başaramadı. ABD dış aktörler (bölgedeki müttefikleri) için destek, konvansiyonel silahlar programını azaltma konusunda taviz koparmaya zorlamak için, İran’ın kendisine yalvarmasını istedi. ve Maksimum Baskı stratejisinin işe yarayacağını düşündü. Trump bu, kafasında her şey mevcut…

George W. Bush yönetiminin İran'a yönelik politikalarına geri dönüyordu. Bush yönetimi, İran'a yeterince ekonomik baskı uygulanırsa, İran halkının ayağa kalkıp rejimi devireceğine inanıyordu. Saçma bir fikir, ama Bush ve Trump tarafından çok ciddi bir şekilde bu argüman kullanıldı. John Bolton gibi isimler de bunu aktif olarak teşvik etti.

Amerika Birleşik Devletleri'nde yaşayan ve mevcut İran hükümetine karşı çıkan kraliyetçilerin ve diğer İranlıların bu son seçimlerde Trump'ı aktif olarak desteklediklerini belirtmeliyim, çünkü Trump yetkilileri yeniden seçilirse İran'a askeri bir saldırı başlatacağını ve hükümeti devireceğini söylediler.

Trump'ın politikası Obama yönetiminden güçlü bir ayrılma olacak şekilde tasarlandı. Obama, karşılıklı çıkar alanlarında ilerleme kaydetmek umuduyla İran ile ilişkileri geliştirmeye çalıştıysa, Trump bunun tam tersini yaptı ve Tahran yönetiminin istediğini yapması için yoğun baskı yaptı. İran'a karşı aşırı düşmanlık yaptı.

Ama işe yaramadı. Trump İran hakkında hiçbir şey bilmiyordu. Aslında, İran çok sağlam bir iç ekonomiye sahiptir. İran, özel ilaçlar ve özel Teknik Ekipman hariç, hemen hemen her şeyde kendi kendine yeterlidir. Aslında, İran'daki yoksulluk seviyesi ABD'den daha azdır. İran ekonomisi aslında Trump yönetiminin iki yılı boyunca genişledi. İran bu Maksimum Baskı yaptırımlarından kurtuldu. Bu, bazı insanlar için çok zor ekonomik durumlar yarattı, ancak çoğunlukla yaşam oldukça normal bir şekilde devam etti.

S: JCPOA'ya geri dönmek için belirgin bir mekanizma var mı? 

Hayır. Çok fazla zaman geçti ve Başkan Biden JCPOA'ya geri dönmeyi taahhüt etse de, müzakereler olmadan bunu yapamaz. İlk olarak, İran'a karşı yaptırımlar o kadar inanılmaz derecede karmaşıktır ki, çözülmeleri uzun zaman alacaktır. Aşağıdaki Wikipedia sayfasına bakın. Ele alınması gereken yaptırımların katmanların olduğunu göreceksiniz.

https://en.wikipedia.org/wiki/United_States[...]

Ama daha da önemlisi, yukarıda bahsettiğim gibi, politik bir gerçeklik var. Biden, JCPOA yaptırımlarının İran'dan herhangi bir taviz vermeden kaldırıldığını ilan ederse, Cumhuriyetçiler tarafından boyunduruk altına alınacak ve Demokrat Parti bir sonraki seçimlerde iktidarı kaybedecektir. Bu yüzden, görüşmeler olmalı. Her iki taraf da bazı tavizler vermek zorunda kalacak ve JCOPA'ya imza atan diğer Taraflar da dahil olmalı. İyi niyet ile bu mümkün olacak, ancak ilgili bir süreç olacak.

S: gelecekte Biden'in temel zorlukları nelerdir? Amerika Trump'ın dönüşü konusunda endişeli mi?

C: Başkan Biden için ulusun birleştirilmesinde büyük çaba gerekiyor. Amerika Birleşik Devletleri çok kötü bölünmüş durumda. Ayrıca, Amerika Birleşik Devletleri bütün ülkelerden daha fazla etkilendiği ve herkesten daha kötü bir durumda olduğu Covid-19 pandemisi ile uğraşmak zorunda. Şimdiye kadar Biden iyi adımlar atıyor ve halk iyimser hissediyor, ama onun için zor bir dört yıl olacak. Ve bu bağlamda, ABD İran ilişkileri diğer birçok şeyden çok daha düşük bir önceliğe sahiptir. Bu önemlidir, ancak JCPOA ve yaptırımlar üzerinde müzakereler olacaktır. (Tercüme: Aydın Altay / 7Sabah.com.tr)