ABD Başkanı Donald Trump’ın, İran ile yapılması muhtemel bir anlaşma çerçevesinin şartlarını sertleştirerek Tahran’a gönderdiği ileri sürüldü. Amerikan New York Times (NYT) gazetesinin ABD’li yetkililere dayandırdığı haberine göre, Trump’ın metin üzerindeki değişiklikleri, aralarında Pakistan’ın da bulunduğu aracıların katılımıyla yapıldı.
Görüşmelere yakın kaynaklar, müzakereler için önerilen taslağın temel olarak “Hürmüz Boğazı üzerindeki ablukanın kaldırılması karşılığında savaşın sona erdirilmesini” öngördüğünü belirtiyor. İran’ın nükleer programı başta olmak üzere taraflar arasındaki asıl anlaşmazlık konularının ise daha sonraki müzakere turlarına ertelendiği ifade ediliyor.
Konu nükleer
NYT’ye göre Trump, İran’ın dondurulmuş varlıklarının serbest bırakılmasını öngören hükümlerden endişe duydu ve Tahran’ın önceki tekliflere yavaş yanıt vermesi üzerine baskıyı artırmak amacıyla metni değiştirdi. Axios sitesinin üst düzey bir ABD’li yetkiliye dayandırdığı haberde ise, Trump’ın İran’ın elindeki zenginleştirilmiş uranyum stokunun ABD tarafından ne zaman ve nasıl teslim alınacağına dair anlaşmaya “daha spesifik ayrıntılar” eklemek istediği belirtildi.
Cumartesi günü Fox News kanalına konuşan Trump, İran’ın nükleer silahlara asla sahip olmamasını garanti altına alacak “büyük bir anlaşma” yapmaya kararlı olduğunu vurguladı. Başlangıçta bir anlaşmaya varmak için acele etmediğini söyleyen ABD Başkanı, mülakatın devamında petrol fiyatlarındaki yükselişe dikkat çekerek, “Benzin fiyatları arttığı için acele ediyorum.” itirafında bulundu. Trump ayrıca, Tahran yönetiminin taleplerini kabul etmemesi halinde konuyu “askeri yöntemlerle bitireceğini” öne sürdü.
İran’dan yalanlama: Şartlar Trump’ın dediği gibi değil
Trump’ın bu çıkışlarına Tahran cephesinden yanıt gecikmedi. İran’ın yarı resmi Fars Haber Ajansı’na konuşan kaynaklar, Trump’ın iddialarının gerçeği yansıtmadığını belirterek olası anlaşmanın ana eksenini çarpıttığını belirtti.
İranlı kaynakların aktardığı gerçekler şu şekilde sıralandı:
- Abluka sonrası kontrol İran’da kalacak: İran, abluka kalktıktan sonra boğazı kendi belirlediği kurallar çerçevesinde trafiğe açacak. Bu prosedürler; gemilerin izlenmesi, denetlenmesi, güvenliğin sağlanması ve hizmet sunumu gibi aşamaları kapsayacak. Tahran yönetimi şu anda bu mekanizmanın altyapısını hazırlıyor.
- Nükleer malzeme iddiası asılsız: Trump’ın nükleer malzemelerin ABD tarafından teslim alınarak imha edileceği yönündeki iddiasının hiçbir temeli bulunmuyor.
- Peşin ödeme ve Lübnan’da ateşkes şartı: İran kaynakları, masadaki metnin Trump’ın iddia ettiğinin aksine, dondurulan 12 milyar dolarlık İran varlığının derhal ödenmesi şartını içerdiğini vurguluyor. Ayrıca anlaşmanın yürürlüğe girmesi için Lübnan’da tam bir ateşkes sağlanması da Tahran’ın kırmızı çizgilerinden biri olarak metinde yer alıyor.
Hürmüz Boğazı’nda yeni güvenlik denklemi
Müzakerelerin perde arkası aralanırken, İran devlet televizyonu henüz nihai halini almamış olan “İslamabad Mutabakatı” gayriresmi metninin ayrıntılarını paylaştı. Belgeler, Hürmüz Boğazı’ndaki yeni güvenlik denklemini ve İran’ın dondurulmuş varlıklarının akıbetini ortaya koyuyor.
Gayriresmi metinde yer alan dikkat çekici maddeler şu şekilde:
- Gemi trafiğine sıkı denetim: Taşıdığı yük “tehdit” unsuru olarak görülen ya da nihai yararlanıcısı İran ile husumet içinde olan hiçbir gemi “ticari gemi” statüsünde sayılmayacak ve belirlenen koridorlardan geçişine izin verilmeyecek.
- Tam yetki Tahran’da: Hürmüz Boğazı’ndaki rota tayini, seyrüsefer hizmet bedellerinin belirlenmesi, güvenliğin sağlanması ve çevre zararlarının tazmini gibi konular tamamen İran’ın karar yetki alanında olacak.
- Veri paylaşımı ve fiziki arama: Boğazdan geçecek her gemi; yükü, mülkiyeti ve varış noktasına dair ayrıntılı bilgileri İran Deniz Kuvvetleri’nin ilgili merkezine sunmakla yükümlü olacak. Bu bilgiler geminin bir tehdit oluşturup oluşturmadığının tespiti için temel alınacak ve gerektiğinde fiziki teftiş yapılabilecek.
- 12 milyar doların iadesi: Anlaşma taslağının en kritik maddelerinden birini mali kaynaklar oluşturuyor. Metne göre ABD, 60 gün içinde İran’ın dondurulmuş 12 milyar dolarlık varlığına tam erişim sağlamayı taahhüt ediyor. Bu kaynaklar, Tahran’ın belirleyeceği bankalara herhangi bir kısıtlama olmaksızın aktarılabilecek ve harcanabilecek.(Ajanslar)
